Φιλοσοφία της Επιστήμης

Ανάλυση Μαθήματος

Διδάσκων: Ευάγγελος Μανωλάς

Τύπος Μαθήματος: Επιλογής

Γιατί να επιλέξω το μάθημα;

Η Φιλοσοφία της Επιστήμης είναι η κατ' εξοχήν πνευματική δραστηριότητα για να επιτευχθεί η ενότητα της γνώσης κάτι το οποίο αποτελεί επιτακτική ανάγκη της εποχής μας. Επίσης, η Φιλοσοφία της Επιστήμης αποτελεί ένα είδος γέφυρας μεταξύ των επιστημών έτσι ώστε να μπορέσουν οι επιστήμονες να υπερβούν τα διαχωριστικά τείχη που υψώνονται από την έρευνα του ειδικού αντικειμένου τους και να επιτύχουν μια ευρύτερη θέαση του συνολικού πεδίου της γνώσης.

1. Περιγραφή

Ορισμός της επιστήμης. Οι επιμέρους επιστήμες. Οι βασικές μέθοδοι των επιστημών. Εισαγωγή στη διαψευσιοκρατία. Εκλεπτυσμένη διαψευσιοκρατία, νέες προβλέψεις και ανάπτυξη. Τα όρια της διαψευσιοκρατίας. Οι θεωρίες ως δομές: 1. Ερευνητικά προγράμματα. Οι θεωρίες ως δομές: 2. Τα παραδείγματα κατά Kuhn. Ορθολογισμός εναντίον Σχετικισμού. Αντικειμενισμός. Η αναρχική θεωρία γνώσης του Feyerabend. Ρεαλισμός, εργαλειοκρατία και αλήθεια.

2. Σκοπός μαθήματος

Το μάθημα αυτό επιχειρεί μια διερεύνηση των βάσεων της επιστημονικής γνώσης μέσα από την ανάλυση επιστημονικών εννοιών όπως «επιστημονικοί νόμοι», «εξήγηση», «παρατήρηση» και «θεωρία». Επίσης, το μάθημα εξετάζει τις μεθόδους, τις προϋποθέσεις αλλά και τις προκαταλήψεις όσον αφορά ισχυρισμούς που σχετίζονται με την εγκυρότητα της επιστημονικής γνώσης.

3. Εκπαιδευτικοί στόχοι και αναμενόμενες δεξιότητες

Στο τέλος του μαθήματος οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

  • εξετάζουν, να αναλύουν κριτικά και να συγκρίνουν διάφορες απόψεις για τη φύση και τους σκοπούς της επιστήμης
  • μελετούν και να εξετάζουν κριτικά κείμενα από το χώρο της φιλοσοφίας της επιστήμης
  • εφαρμόζουν έννοιες, μεθόδους και θεωρητικές προσεγγίσεις από τη φιλοσοφία της επιστήμης σε άλλα επιστημονικά πεδία
4.Τρόπος διδασκαλίας
  1. Διαλέξεις 67%
  2. Ασκήσεις Εφαρμογής 33%
5. Χρήση ηλεκτρονικών μέσων διδασκαλίας
Υπηρεσία Ασύγχρονης Τηλεκπαίδευσης e-Class, Χρήση e-Media, e-Quiz/e-Test, Χρήση εξειδικευμένου λογισμικού

6. Αξιολόγηση φοιτητών

Υποχρεωτικά εργαστήρια: Όχι
Προσωπικές - Ομαδικές εργασίες: Ναι
Ενδιάμεση αξιολόγηση: Όχι
Τελική εξέταση (Γραπτή - Εργαστηριακή): Ναι

7. Πρόγραμμα διαλέξεων - εργαστηρίων

Εβδομάδα Θεματική ενότητα διαλέξεων
1 Ορισμός της επιστήμης. Τα στάδια της ανθρώπινης γνώσης. Το γνωσιολογικό πρόβλημα. Από την εμπειρία στην επιστήμη. Η διαλεκτική κίνηση του νου.
2 Οι επιμέρους επιστήμες. Προσπάθεια για κατάταξη και ταξινόμηση των επιστημών. Προσπάθεια για ενοποίηση των επιστημών. Φυσικές και κοινωνικές επιστήμες.
3 Οι βασικές μέθοδοι των επιστημών. Η εμπειρία. Από την εμπειρία στην αφαίρεση. Η επαγωγή. Η μέθοδος των μοντέλλων. Η μέθοδος της τυποποίησης. Η ανάλυση. Από την αφαίρεση στη σύνθεση. Η επιστροφή στην εμπειρία. Η παραγωγή. Η αναγωγή. Η σύνθεση.
4 Εισαγωγή στη διαψευσιοκρατία. Η διαψευσιμότητα ως κριτήριο για τις θεωρίες. Βαθμός διαψευσιμότητας, σαφήνεια και ακρίβεια. Διαψευσιοκρατία και πρόοδος.
5 Εκλεπτυσμένη διαψευσιοκρατία, νέες προβλέψεις και ανάπτυξη. Σχετικοί βαθμοί διαψευσιμότητας. Αύξουσα διαψευσιμότητα και ad hoc τροποποιήσεις. Η επικύρωση στα πλαίσια της διαψευσιοκρατικής αντίληψης περί επιστήμης. Σύγκριση της επαγωγιστικής και της διαψευσιοκρατικής αντίληψης περί επικύρωσης.
6 Τα όρια της διαψευσιοκρατίας. Η εξάρτηση των παρατηρήσεων από τη θεωρία και το επισφαλές των διαψεύσεων. Η ανεπαρκής άμυνα του Popper. Η πολυπλοκότητα των πραγματικών καταστάσεων ελέγχου. Η ανεπάρκεια της διαψευσιοκρατίας από ιστορική άποψη. Η Κοπερνίκεια επανάσταση.
7 Οι θεωρίες ως δομές: 1. Ερευνητικά προγράμματα. Οι θεωρίες πρέπει να θεωρούνται δομικές ολότητες. Τα ερευνητικά προγράμματα του Lakatos. Η μεθοδολογία στα πλαίσια ενός ερευνητικού προγράμματος. Σύγκριση ερευνητικών προγραμμάτων.
8 Οι θεωρίες ως δομές: 2. Τα παραδείγματα κατά Kuhn. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Παραδείγματα και κανονική επιστήμη. Κρίση και επανάσταση. Η λειτουργία της κανονικής επιστήμης και των επαναστάσεων.
9 Ορθολογισμός εναντίον Σχετικισμού. Ορθολογισμός. Σχετικισμός. Ο Lakatos ως ορθολογιστής. Ο Kuhn ως σχετικιστής. Προς μια αλλαγή των όρων της διαμάχης.
10 Αντικειμενισμός. Ατομικισμός. Αντικειμενισμός. Η επιστήμη ως κοινωνική πρακτική. Ο αντικειμενισμός των Popper, Lakatos και Marx.
11 Η αναρχική θεωρία γνώσης του Feyerabend. Όλα επιτρέπονται. Ασυμμετρία. Η επιστήμη δεν είναι κατ' ανάγκην ανώτερη από άλλα πεδία γνώσης. Ατομική ελευθερία.
12 Ρεαλισμός, Εργαλειοκρατία και Αλήθεια. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Εργαλειοκρατία. Η αντιστοιχιστική θεωρία αλήθειας. Προβλήματα σε σχέση με την αντίληψη περί αλήθειας του κοινού νου. Η προσέγγιση προς την αλήθεια κατά τον Popper.


8. Συγγράμματα
  • F. Chalmers, ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΛΕΜΕ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1996.
  • Νίκος Αυγελής, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ, Θεσσαλονίκη: Κώδικας, 1998.

9. Διδακτικές μονάδες (ECTS)
Θεωρία:
Εργαστήρια/Ασκήσεις:
Διδακτικές Μονάδες: 3